Ном бичгийн соёл
Монголчууд ном бичгийн соёлоор баялаг уламжлалтай. Төрөл зүйл маш олон янз. Түүх, хэл, уран зохиолын салбарт асар их уламжлал үлдээжээ. Буддизм монголд дэлгэрч эхэлсэн нь энэ чиглэлд томоохон амжилт гарах үндэс суурийг тавьжээ.
Монголчууд номоо хэвлэхдээ судрын хэлбэрээр, эсвэл дэвтэрлэж хийдэг нь дийлэнх байв. |
| Уншсан: 395 |
Цааш нь унших 
|
Монголын хөгжмийн соёл
Хөгжмийн зэмсгийн нэлээд төрөл зүйл нь жинхэнэ монголын гаралтайн зэрэгцээ хөрш зэргэлдээх орнуудад тархсан хөгжмийн зэмсэг ч тодорхой байр эзэлнэ. Иргэний хөгжмийн зэмсгийн зэрэгцээ сүм хийдийн хөгжмийн зэмсгийн тусгай төрөл зүйл олон тоогоор уламжлагдсаар иржээ.
Эхний чавхдаст гурван хөгжмийн нэг нь монгол морин хуу |
| Уншсан: 533 |
Цааш нь унших
|
Монголчуудын ёсон: Аяга
 Монголчуудын хувьд аяга бол хоол унд савлан хүртэх хонхорхой төдий байсангүй. Амьд явбал алтан аяганаас уе ууна, аяганы амсар зуух хувьтай гэхчлэн аягыг шууд амьд явахуй, амьдрахуйтай холбодог, аяга буян хишгийг бэлгэднэ гэж үздэ |
| Уншсан: 444 |
Цааш нь унших
|
Монгол ухаанд нэмэрлэх үгс
 Арслан мэт ноёдыг барс мэт түшмэл дагах, барс мэт ноёдыг ирвэс мэт түшмэл дагах, ирвэс мэт ноёдыг чоно мэт түшмэд дагах, чоно мэт ноёдыг үнэг мэт түшмэл дагах.
Оюунтүлхүүр
Тэнэг |
| Уншсан: 478 |
Цааш нь унших
|
Монголчуудын ууц тавих ёсон
 Монголчуудын төр ёсны их баяр нь цагаан сар билээ. Хаврын тэргүүн сард шинэлэх болсон тухай сурвалж бичигт тодорхой гарахын дээр монголын эртний улс төрийн бодлогын их ухааны бичиг “Дөрвөн төрийн арван буянт номын цагаа
|
| Уншсан: 485 |
Цааш нь унших
|
Хотгойдын шадар ван Чингүнжав
 Засагт хан лайхуур 1577 онд Ойрадын хойд аймгийг таслан авснаар хотгойд гэдэг ястны нэр үүсжээ. Хотгойд гэдэг нэрийг “Хойд-гойд”, “Онцгой гойд”, “хойд-хотй” /умард-хойд/ гэхчлэн тайлбарладаг. Хотгой |
| Уншсан: 866 |
Цааш нь унших
|
Эх орон
 Өвөг дээдсийн минь үлдээсэн газар шороо өндөр сайхан уулс, өргөн тунгалаг гол мөрөн, өтгөн хөвч шугуй, үржил шимт хөрс мину!… Өвөг дээдэс минь мянга мянган жилийн турш Тандаа шингэж, газар шороо, у |
| Уншсан: 428 |
Цааш нь унших
|
Сэтгэл гэж юу вэ?
Сэтгэл гэдэг бол єєрчилж болдог, оролт, гаралтын сувагтай багтаамж бvхий зvйл юм. Тэгвэл сэтгэл гэж юу вэ? гэдгийг тодорхойлохоос нааш тvvний тухай ярих аргагvй.
Хэрвээ арван сэтгэл судлаач тус бvрт энэ асуултыг тавьбал арван єєр хариу хэлнэ. Дотны нєхєр болсон толь бичгээс энэ vгийг харвал сэтгэл судлаач биш ч гэсэн |
| Уншсан: 424 |
Цааш нь унших
|
Монгол хүний эрхэмлэх зургаан зүйл
- Үнэн бат журмыг үргэлж хичээж явах
- Өвөг дээдсийн сургаалыг санаж сэрж явах
- Үйлийн ачыг буцааж хариулж явах
4. Өсөх гээхийн хорвоог учирлан таниулж явах
5. Үргэлж мэргэн номыг тогтоон тунгааж явах
6. Үгээгүй дорд ардыг өргөн тэнхрүүлж явах |
| Уншсан: 362 |
Цааш нь унших
|
Монголын тєрт ёсны уламжлал орчин vеийн Орос оронд
Тvvх давтагддаг жамтай. Хэдэн зуун жилээр єєр хоорондоо алслагдах боловч адил тєстэй тvvхийн vйл явцуудын гол дvр, хvчин зvйл болох тєр улсууд байраа сэлгэх нь цєєнгvй тохиолддог.
Тєрт ёсны vзэл санаа нь тvvхийн цаг хугацаа, орон зайд савлуурын зарчмаар хєдєлж хєдєлгєєнєє эхэлсэн цэгтээ эргэж ирдэг. Монголчууд ХIII зуунд Чингис |
| Уншсан: 483 |
Цааш нь унших
|
Тєрийн хvний тvшвээс зохих есєн шинж
"...Тєр тvшилцэж, тvмний хэргийг шийдэлцэх тvшээ хvмvvнд зуршмал байх тєрийн хvний эрдэнэ мэт есєн шинжийг тvvх шастирт тэмдэглэснийг сєхєн vзвэл,
Бусдын зовлонг биед эргэцvvлэх
Буруу тэрслvvгээр хэрхэвч vл явах
Булт хvнийг єргєн хvндэлж, хичээнгvйлэх
Бодох шинжих, бодлого ухааныг нарийвчлах
Буцах булгихыг vх |
| Уншсан: 370 |
Цааш нь унших
|
Монголын төрт ёсны бэлгэдэл
Монгол улс Төв Азийн эртний төрт улсуудын нэгэн бөгөөд түүний нэр нь өөрчлөгдөн солигдсоор монгол хэмээх үг үндсэн нэр болон уламжлагджээ. МЭӨ IV зууны үед үүсэн бүрэлдсэн Хүннүгийн холбоо нь Төв болон дорнод Ази дахины анхны төрийн томоохон байдлыг бий болгожээ. Модунь бол анхны төр улсыг эмхлэн бүрдүүлсэн түүхт хүмүүн юм. Мо |
| Уншсан: 487 |
Цааш нь унших
|
Монгол зан заншилтай холбогдсон асуулт хариулт
1. Монгол хvн нvvхдээ нvvсэн зvг чигээ хол ойр нvvснээ мэдэгдэх ямар шинж тэмдэг тавьдаг байсан бэ?
Хариулт: Нvvхдээ нутгаа, хот орчноо цэвэрлээд гэрийнхээ буурин дээр тулганыхаа 3 чулууг vлдээж нvvдэг байжээ. Уг чулуунаасаа хаашаа нvvсэн зvгрvvгээ гэрийн бууринаас нэгийг гаргаж тавибал ойрхон нvvсэн, хоёрыг гаргаж тавибал нэлээд |
| Уншсан: 409 |
Цааш нь унших
|
Монгол хүн бүрийн цээрлэх зан үйлээс…
-Монгол хүн айлд орохдоо баруун хөлөөрөө босго алхаж орно. Зүүн хөлөөрөө алхаж орвол өр нэхэх, заргалдах утгыг илэрхийлнэ.
-Ирсэн зочиндоо цай, айраг, аягалахдаа аяган дотроо нар зөв эргэж байхаар бодож аягалдаг. Аягандаа их дүүрэнгүй их дундуургүй хийдэг. Цай аягалж байхдаа амьсгалаа аяга луу эгц хандуулах,юм ярьж шүлсэ |
| Уншсан: 438 |
Цааш нь унших
|
Монгол бvсгvйн намба тєрх тvvний гайхамшиг
Монгол эмэгтэйн чухал шалгуур нь намба тєрх vнэнч сэтгэл бєгєєд бvсгvйчvvдэд ч бага залуугаасаа настан буурал болтол бат журамт монгол эмэгтэйн нэр тєр юунаас ч эрхэм байсан.
Тэгээд ч залуу эмэгтэй бvсгvй заяа тєєрөг уламжлалт зан за |
| Уншсан: 433 |
Цааш нь унших
|
Хvvхдэд холбогдох ёс заншлаас
Монголчууд vр хvvхдээ хvмvvжvvлэх зуун зууны уламжлалтай ард тvмэн. Тvvнээс цєєвтрийг єгvvлье.
- Хvvхдийн хажууд хараал хэлэх, элдэв шалиг яриа ярихыг хориглодог.
- Тэдний нvдэн дээр мал муулах, амьтны амь хєнєєдєггvй. Учир нь хvvхдийн сэтгэл сэвтэж, алив юмыг хайрлах vзэл vгvй болно хэмээнэ.
- Хэлд ороогvй хvvхдэд хэ
|
| Уншсан: 366 |
Цааш нь унших
|
Эрдэм номыг сурахад гурван савын гэмийг тэвчих нь
Манай Монго¬лын тvvх, хэл соёл, уран зохиол хийгээд євєг дээдсийн маань Та бидэнд євлvvлсэн эрдэм яндашгvй баян юм шvv дээ. Тэр бvхнээ мартвал хэчнээн харамсалтай байхсан билээ. Эрдэм номыг сурахад хэрхэн мэрийх талаар эртний монгол мэргэд юу хэмээн сургаж байсныг Та бvхэнд хэлж єгье. Монгол, тvвд хvмvvсийн олон жил уншиж, vр хvvхдэ |
| Уншсан: 419 |
Цааш нь унших
|
Эрдэм номыг сурахад гурван савын гэмийг тэвчих нь
М.САРУУЛ-ЭРДЭНЭ
Манай Монго¬лын тvvх, хэл соёл, уран зохиол хийгээд євєг дээдсийн маань Та бидэнд євлvvлсэн эрдэм яндашгvй баян юм шvv дээ. Тэр бvхнээ мартвал хэчнээн харамсалтай байхсан билээ. Эрдэм номыг сурахад хэрхэн мэрийх талаар эртний монгол мэргэд юу хэмээн сургаж байсныг Та бvхэнд хэлж єгье. Монгол, тvвд хvмvvсийн ол |
| Уншсан: 382 |
Цааш нь унших
|
Аян замд явж буй хvмvvс овоо тааралдвал
Аян замд явж буй хvмvvс овоо тааралдвал саатаж гурав тойрон чулуу нэмж, хадаг, идээ будааныхаа дээжийг єргєдєг. Уул болон овоо тахих нь монгол туургатны хамгийн тvгээмэл эртнээс улбаатай зан vйл.
Эрт цагийн хvмvvс байгалийн янз бvрийн vзэгдлийг тvvний эзэн хилэгнэснээс болж vvслээ гэдэгт итгэдэг байж. Учир нь тухайн цагт шинжл |
| Уншсан: 415 |
Цааш нь унших
|
Бvс малгайтай холбогдох ёс
Бvсээ чирэхийг монголчууд эрс цээрлэдэг , Муу эрийн шинж, хийморь золбоо доройтно єлєн гэдсээ цувууллаа єнчирч бэлбэсрэх цондон гэдэг.
Бvсийг нар зєв ороон бvслэх ба vзvvрийг нь дээрээс дорогш даран хавчуулдаг заншилтай. Бvс хийх материалыг гурав юмуу таван алдаар хэмжинэ. Тооны бэлгэдэл утгыг анхаарсан хэрэг. Хэтэрхий бог |
| Уншсан: 388 |
Цааш нь унших
|
Уул тайх зан vйл
Байгалиа хамгаалах уламжлалт зан vйлийн нэг нь уул усаа тайх заншил юм. Ард тvмний єргєн дэлгэр оролцож ирсэн тєр ёс, хvндэтгэлийн энэ ёслол єнєє цагт ихэд сэргэх болжээ. Хэнтий хан, Богд хан уул, Отгон тэнгэр, Алтайн уулс нь эртний тахилгат алдартай уулс юм.
Хэнтий ханыг дархалснаар зvvн аймгуудын уул усыг хамгаалж, Отгон тэнг |
| Уншсан: 389 |
Цааш нь унших
|
Ном бичгийн соёл
Монголчууд ном бичгийн соёлоор баялаг уламжлалтай. Төрөл зүйл маш олон янз. Түүх, хэл, уран зохиолын салбарт асар их уламжлал үлдээжээ.
Буддизм монголд дэлгэрч эхэлсэн нь энэ чиглэлд томоохон амжилт гарах үндэс суурийг тавьжээ.
Монголчууд номоо хэвлэхдээ судрын хэлбэрээр, эсвэл дэвтэрлэж хийдэг нь дийлэнх байв.
|
| Уншсан: 357 |
Цааш нь унших
|
Эд юмсыг тавих, байрлуулах ёс
Алив эд юмсыг гэр орондоо тавьж байрлуулах нарийн ёс жаяг бий.
Авдар нь гэрээ голлох бєгєєд тулга зуухыг тус харалдаа заавал хосоор байдаг ёстой. Саалийн хувин, хєхvvр, цагаан идээний сав суулга эмээл, хазаар зэргийг тулганаас доош оруулахгvйгээр гэрийн зvvн ба баруун талд байнга байрлуулна. Аливаа эд юмыг эх толгой ам, амс |
| Уншсан: 390 |
Цааш нь унших
|
Монголын уламжлалт тоглоом
Тоглоомын уламжлалт төрлүүд нь тухайн ард түмний нийгэм-хүмүүсийн харилцаа, эрхлэх аж ахуй, тодорхой үзэл санааны тусгал, тухайлбал, тоглоом нь жижиг хэмжээтэй зохион байгуулсан бичил загварчлагдсан "ертөнц" болдог онцлогтой.
Аливаа угсаатан ард түмний уламжлалт тоглоом нь соёлын чухал өв юм.
Тоглоомын уламж |
| Уншсан: 476 |
Цааш нь унших
|
Монголын уламжлалт аж ахуй
Монголчууд эрт дээр үеэс адуу, тэмээ, үхэр, хонь, ямаа, зэрэг 5 төрлийн малаа адуулан малласаар ирсэн цэвэр нүүдэлчид байв. Харин ХVII-ХХ зууны эх хүртэл монголд буддийн шашин хүчтэй дэлгэрч эхэлснээр хүрээ хийдийн хэдэн зуун төвүүд буй болж хүн амын тодорхой хэсэг суурин маягаар аж төрөх хандлагатай болжээ.
Улмаар XX зууны |
| Уншсан: 543 |
Цааш нь унших
|
Монгол гэр
Монголчуудын гэр сууц нь их эртний уламжлалтай агаад хөгжил хувьслын олон шатыг туулан өнөө үед уламжилжээ.
Нүүдэллэн аж төрөхөд хамгийн сайн зохицсон гэр сууц нь бүтэц зохиомжынхоо хувьд ихээхэн сонирхол татдаг билээ. Хөнгөн, авсаархан, удаан эдлэгддэг, архитектурын онцгой шийдэлтэй гэх мэт олон тодотголыг монгол гэр |
| Уншсан: 462 |
Цааш нь унших
|
Дипломат ёс
Монголчууд эрт үеэс тогтсон элчин харилцааны өв уламжлалтай байсан бөгөөд түүнийгээ төрийн гадаад бодлогодоо ашиглан хөгжүүлж арга барил, хэлбэрийг нь улам боловсронгуй болгож байв. Монголд нэгдсэн төр улс тогтсон тэр үеэс Монгол улсын гадаад харилцаа өргөжиж, Дорно ба Өрнө дахины олон улс оронтой улс төр, эдийн засаг, соёл, |
| Уншсан: 496 |
Цааш нь унших
|
Найман тахил
Энх амгалангий цагаан шүхэр: Хамаг амьтан амгаланг хүсэх ялгал үгүйн, харилцан туслалцах ариун үйлсийн мяндсан самбайг намируулж, хатуу аюулын халуунаас хамгаалах сэрүүн сүүдрийг буулгагч, халамжит энх тайвны цагаан шүхэр нь анх дахь өлзийт тэмдэг.
Энх амгалангийн алтан загас: Аливаа угсаа шүтлэгийн олон |
| Уншсан: 554 |
Цааш нь унших
|
Монголчуудын тооны сэтгэлгээ
Монголчууд дэс тоог ашиглан олон янзын хошин бодлого, таавар, зүйрлэл зохион “тоо бод, тос ид” гэж үр удамдаа бодуулан таалгаж, математик сэтгэлгээг нь хөгжүүлэн сурган хүмүүжүүлэхдээ зарим тоог эрхэмлэн сайн үйлийг билэгдэж тэмдэглэдэг бол заримыг дургүйцэн бүтэл муутай явдлыг дугаарлан тооцоолдог байжээ.
Эрт үеэс |
| Уншсан: 341 |
Цааш нь унших
|
Монгол цаг тоолол
Монголчууд хүйлэн хөх огторгуйг шүтэгч наран сарны явдлаар хэмжээлэн дэлхийн орчлын хугацааг тооцоолон, цаг улирлын бичгийг зохион ажил төрөлдөө хэрэглэсээр иржээ. Үүний зэрэгцээгээр ан амьтаны үржих төлжих, үс зүс нь гүйцэж, авлаж гөрөөлөх үеийг харгалзан мөчлөг болгодог нөн эртний заншил нь бас хадгалагдсаар явжээ. Түүни |
| Уншсан: 443 |
Цааш нь унших
|
|
|
Монгол эмэгтэйн чухал шалгуур нь намба тєрх vнэнч сэтгэл бєгєєд бvсгvйчvvдэд ч бага залуугаасаа настан буурал болтол бат журамт монгол эмэгтэйн нэр тєр юунаас ч эрхэм байсан.
Мэдээллийн ангилал
